Elif Farukoğlu

Düşünce Şeklinizi Sonsuza Dek Değiştirecek 5 Aykırı Fikir

Modern yaşamın karmaşası içinde hepimiz zaman zaman kendi düşünce döngülerimize veya duygusal tepkilerimize sıkışmış hissederiz. Bazen aynı endişelerin etrafında döndüğümüzü, bazen de belirli durumlara neden hep aynı şekilde tepki verdiğimizi anlayamayız. Zihnimizin bu öngörülebilir ve bazen de yorucu kalıpları, sanki görünmez duvarlar gibi etrafımızı sarar.

Yakın zamanda katıldığım, “Kuantum Düşünme” ve koçluk üzerine odaklanan bir atölye, tam da bu duvarları yıkmak için tasarlanmış bir entelektüel dinamit gibiydi. Bu atölye, zihnimizi lineer çalışan bir bilgisayar gibi değil, her parçasının bütünü yansıttığı, sorduğumuz sorularla kendi gerçekliğini yaratan akışkan bir kuantum alanı olarak görmeyi teklif ediyordu. Zihin, bilinç ve gerçeklik algımız hakkında bildiğimi sandığım pek çok şeyi sarsan, ezber bozan fikirlerle dolu bu yoğun deneyimden, zihnimde en çok yer eden, beni en çok şaşırtan ve sarsan 5 temel çıkarımı damıttım. Bu yazıda, düşünce şeklinizi kökten sorgulatacak bu beş aykırı fikri sizinle paylaşacağım.

1. Duygular Mantığa Dirençlidir: Duygusal Zekayı “Düşünerek” Geliştiremezsiniz

Kişisel gelişim dünyasında sıkça duyduğumuz bir mantra vardır: “Duygularını değiştirmek istiyorsan, düşüncelerini değiştir.” Bu yaklaşım, duygusal tepkilerimizi mantıksal bir çerçeveye oturtarak kontrol altına alabileceğimizi varsayar. Ancak atölyede karşılaştığım ilk sarsıcı gerçek, bu yaygın kanıya meydan okuyordu: Duygular, düşüncelere karşı “görece dirençlidir”.

Duygusal zekayı artırmak, üzerine makaleler okuyarak veya “daha mantıklı olmalıyım” diyerek başarılacak entelektüel bir çaba değildir. Aksine, bu bir “deneyimsel keşif” sürecidir. Bu, duyguları hissetmeye, onları yargılamadan tanımaya ve bedenimizdeki yansımalarını fark etmeye yönelik pratikler yapmayı gerektirir. Duyguyu anlamak, onu düşünmek değil, onu deneyimlemektir. Bu, ‘düşüncelerini değiştirirsen duyguların da değişir’ mottosu üzerine kurulu popüler yaklaşımlara temelden meydan okur; çünkü zekamızın değil, deneyimlerimizin duygusal ustalağın anahtarı olduğunu öne sürer.

Bu örnek bu fikri mükemmel bir şekilde somutlaştırıyor:

Çocukken kendisine sürekli “erkekler korkmaz” denildiği için, yetişkinliğinde korku duygusunu tanımıyordu. Bu temel insani duyguyu yeniden öğrenmek için bilinçli bir şekilde korkuyu deneyimlemesi ve “Tamam, şu an korkuyorsun” diyerek onu bir veri olarak kabul etmesi gerekmişti.

Bu durum, sanki bir enstrüman çalmayı öğrenmeye benziyor; sadece notaların ne olduğunu bilmek ya da müziği düşünmek yetmez. Parmaklarınızın klavye üzerindeki pratiğine “kendinizi kaptırmanız” ve müziğin vücudunuzda nasıl titreştiğini deneyimsel olarak hissetmeniz gerekir; duygusal zeka da teoriden pratiğe, yani deneyim alanına sıçramayı gerektiren bir ustalık yolculuğudur.

2. Etiketler Birer Kafestir: İnsan “Halleri” Akışkandır, Sabit Değil

Kendimize ve çevremizdekilere ne kadar sık kalıcı etiketler yapıştırdığımızı bir düşünün:

“Ben kaygılı biriyim”,

“O, zor bir yönetici”,

“Kardeşim çok tembeldir”.

Bu etiketler, insan deneyiminin karmaşık ve dinamik doğasını, basit ve sabit kategorilere indirger.

Atölyede vurgulanan en özgürleştirici kavramlardan biri “akışkanlık” (fluidity) idi. Buna göre insan deneyimi dört ana kadran arasında sürekli bir devinim halindedir:

Bir an fiziksel bir acıya odaklanmışken, bir sonraki an derin bir anlama, bir sevgi hissine veya karmaşık bir düşünceye geçebiliriz. Biz bu hallerden herhangi birinin sabit bir kimliği değil, bu haller arasında sürekli seyahat eden bir bilinciz.

Buradaki esneklik bana kalırsa hem kendi hayatımızda bizi hayatta tutacak olan, mutlu edecek olan şey hem de insan olmanın gerçeğine yaklaştıracak bir şey.

Bu akışkanlık ilkesini içselleştirmek, kendimize ve başkalarına yönelik kronik hayal kırıklıklarımızın panzehiridir. ‘Tembel’ etiketinin ardındaki yorgunluğu, ‘zor yönetici’ maskesinin altındaki baskıyı görebilme kapasitesi kazandırır. Bu, insan doğasına dair radikal bir kabul ve yargıdan özgürleşmeye atılan dev bir adımdır.

3. Sürekli Yargılıyorsunuz ve Bu Normal: Sorun Yargının Kendisi Değil, “Kıyaslama”

Bu akışkan hali etiketlerle dondurmaya çalıştığımız gibi, hayatta kalmamızı sağlayan temel bir zihinsel aracımızı da yanlış kullanarak kendimizi kafese sokarız: Yargılama.

“Yargılamak” kelimesi, modern dilde neredeyse her zaman olumsuz bir anlam taşır. Yargılamamamız, insanları olduğu gibi kabul etmemiz gerektiği söylenir. Ancak atölyedeki bir diğer şaşırtıcı fikir, bu kavrama bakışımı tamamen değiştirdi: Temel düzeyde “değerlendirme” yapmak, evrimsel bir hayatta kalma mekanizmasıdır ve son derece normaldir.

Bunu “sopa mı, yılan mı?” örneğiyle düşünebiliriz. Atalarımız, yerde gördükleri uzun, ince bir nesneyi saniyeler içinde değerlendirmek zorundaydı. Bu bir sopa mı (zararsız), yoksa bir yılan mı (tehlikeli)? Bu anlık değerlendirme, hayatta kalmak için kritikti. Zihnimiz hala her an, her saniye çevresindeki verileri (ses, sıcaklık, görüntü) “hoşa giden/gitmeyen”, “güvenli/tehlikeli” gibi temel kategorilerde değerlendirir. Bu, beynin en temel işlevlerinden biridir.

Asıl sorun, bu temel ve faydalı değerlendirme mekanizmasının zeminine “karşılaştırmayı” koyduğumuzda başlar. Yerdeki nesneyi kendi güvenliğimiz için değerlendirmek faydalıdır. Ancak kendi bedenimizi bir mankenin bedeniyle, kendi kariyerimizi bir başkasınınkiyle veya kendi anımızı bir başkasının sosyal medyadaki “mükemmel” anıyla karşılaştırdığımızda, bu mekanizma zehirli hale gelir.

Yaşamsal olarak yaşamı devam ettirmek için her an bir değerlendirme yapmak destekleyici bir şey. Ancak eğer bunun zeminine karşılaştırmayı koyup orada bir şeyleri bozarsak işler değişiyor.

Demek ki mesele yargılamayı tamamen durdurmak değil –ki bu neredeyse imkansızdır–, yargının ne zaman hayati bir değerlendirme, ne zaman yıkıcı bir kıyaslama olduğunu fark etmektir.

4. Zihniniz Bir Hologram Gibi Çalışır: En Küçük Parça, Bütünün Resmini Taşır

Zihni tanımlamak için genellikle bilgisayar, makine veya bir bahçe gibi metaforlar kullanırız. Peki ya size zihninizin bir hologram gibi çalıştığını söylesem?

Holografi prensibi büyüleyicidir: Bir hologram plakasını alıp küçük parçalara ayırsanız bile, o küçük parçaların her biri, bütünün tam resmini içinde barındırmaya devam eder. Şair William Blake’in “Bir kum tanesinde tüm dünyayı görmek” dizesi, bu prensibin felsefi bir yansımasıdır.

Bu metafor, atölyede insan deneyiminin dört kadranı incelenirken canlandı. Sadece bütünsel deneyimimiz (fiziksel, duygusal, düşünsel, derin anlam) birbiriyle bağlantılı olmakla kalmıyor, bu alanların her biri de kendi içinde bütünün bir yansımasını taşıyordu. Örneğin, “fiziksel” alan kendi içinde dört alt parçaya bölündü: fiziksel-fiziksel (sağlık, beslenme), fiziksel-ilişkisel (başkalarıyla fiziksel alışkanlıklarımız), fiziksel-benlik (kendimize yönelik fiziksel rutinlerimiz) ve fiziksel-derin anlam (bizi daha büyük bir amaca bağlayan fiziksel pratikler).

Bu ne anlama geliyor? Eşinizin banyoda bıraktığı sıkılmış diş macunu tüpünü gördüğünüz o an (fiziksel-ilişkisel), sadece can sıkıcı bir detay değildir. Bu anın içinde, ilişkinizdeki sorumluluk algınıza dair duygusal kalıplarınızın, düzen ve kontrol hakkındaki düşüncelerinizin ve hatta adalet ve saygı gibi daha derin anlamlarınızın bir hologramı saklıdır. En küçük rahatsızlık, bütün sistemin bilgisini taşır. Hiçbir şey birbirinden kopuk değildir.

5. Gerçekliği Sadece Sorularla Yaratırsınız: Cevaplar, Sorduğunuz Soruya Mahkumdur

İşte geldik en “kuantum” ve zihin açıcı fikre. Genellikle gerçekliği, dışarıda var olan ve bizim pasif bir şekilde algıladığımız sabit bir olgu olarak düşünürüz. Oysa bu atölyeye göre, bizler gerçekliğin pasif alıcıları değil, sorduğumuz sorularla onu aktif olarak yaratan sihirbazlarız.

“Kendimize soru sormadıkça ve gözlem yapmadıkça, yanıtlar bizim için bilinmez kalacaktır.”

Bu fikir, kuantum fiziğindeki gözlemci etkisine benzer: Bir parçacığın durumu, siz onu ölçene (yani doğru soruyu sorana) kadar bir olasılıklar bulutu olarak var olur. Benzer şekilde, gerçeklik de biz ona bir soruyla odaklanana kadar sonsuz bir potansiyel olarak mevcuttur. “Bu durumda ne yanlış gidiyor?” diye sorduğunuzda, zihniniz olasılıklar evreninden “yanlış giden” şeyleri seçip somut bir gerçeklik olarak önünüze serer. “Buradaki fırsat ne?” diye sorduğunuzda ise bambaşka bir gerçeklik yaratırsınız.

Bir soru sorduğumuz anda bir “sihirbaz” haline geliriz ve olasılıklar dünyasından belirli bir cevabı çekip çıkarırız. Cevaplar, sorduğumuz soruya mahkumdur. Dış dünya, büyük ölçüde zaman, mekan ve enerjiden oluşan soyut bir potansiyeldir. Bu potansiyele somut bir form kazandıran, iç dünyamızda sorduğumuz sorulardır.

Sonuç: Şimdi Sizin Sorunuz Ne?

Bu beş fikri bir araya getirdiğimizde ortaya çıkan resim şu: Zihnimiz, önceden programlanmış, doğrusal çalışan bir bilgisayar değil; duyguların mantığa direndiği, etiketlerin ötesinde akışkan, yargı ve kıyaslama arasında hassas bir dengeye sahip, her parçası bütünü yansıtan ve en önemlisi, sorduğumuz sorularla kendi gerçekliğini yaratan kuantum bir sistemdir.

Bu yeni bakış açısıyla, sizi düşünmeye davet eden son bir soruyla yazıyı bitirmek istiyorum. Bu, atölyede bize de sorulan ve günlerdir zihnimde yankılanan bir soruydu:

Cevabını bilmediğiniz ve bulursanız yaşamınıza ciddi bir etkisi olabilecek o tek soru ne?

Bu soru üzerine düşünmek için kendinize biraz zaman ayırın. Çünkü doğru soruyu bulmak, bazen tüm cevapları bulmaktan daha dönüştürücü olabilir.